مهاجرت یک پدیده پیچیده انسانی است که از بدو پیدایش انسان وجود داشته و به مفهوم نقل مکان از یک جاه به جاه دیگر می باشد. این نقل مکان‌ها گاهی در سطح ملی یعنی از یک ولایت به ولایت دیگر و گاهی در سطح بین اللملی از یک کشور به کشور دیگر بنابر عوامل مختلف همچون سیاسی، اقتصادی، اجتماعی ،تحصیلی و یا سایر عوامل به وقوع می پیوندد.

مردم افغانستان از گذشته های دور به‌دلیل موقعیت خاص استراتیژیک و جئوپولوتیک افغانستان گاهی به شکل اختیاری و گاهی هم به جبر اقدام به مهاجرت های در سطوح ملی و بین اللملی کرده اند.
بدون تردید این مهاجرت ها تاثیرات عمیق فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در پی داشته است. گرچند بنابر نبود اطلاعات کافی به شکل دقیق نمی توان عمق این تاثیرات را مشخص کرد اما در ذیل به گونه مختصر به فوائد و مضرات مهاجرت مردم افغانستان در دو جهت فردی و اجتماعی در چند دهه گذشته می پردازیم. از آنجایکه هویداست مهاجرت درطول تاریخ بیشتر به زیان افغانستان و شهروندان کشور بوده.
ولی این دلیل نمی‌شود که ما از فوائد آن چشم پوشی کنیم. از آن جمله می‌توان به افزایش دانش و انتقال مهارت‌ها به افغانستان، کاهش جمعیت و فشار بر منابع افغانستان، نقدینه‌گی و کمک‌های مالی مهاجران به افغانستان، سرمایه گذاری عودت کننده گان در افغانستان، دست یابی به فرصت های شغلی و تحصیلی بهتر شهروندان، دست‌رسی به خدمات عمومی بهتر تعدادی از مهاجران، امنیت و ثبات سیاسی مهاجران، رشد فردی و شغلی تعدادی شهروندان، انتقال فرهنگ اصیل کشور به اروپا و آمریکا از جمله فوائدی اند که افغانستان و شهروندان کشور در چند دهه گذشته از آن سود برده اند؛ اما مضرات این پدیده به مراتب بیشتر از فوائد آن بوده که از آن جمله می‌توان به فرار مغزها، کاهش نیروی کار تحصیل کرده و متخصص در کشور ، قاچاق شهروندان به وسیله قاچاق‌بران انسان، مواجه شدن با سوء استفاده شهروندان توسط قاچاق کننده گان، مشکلات روانی مهاجران، عدم پذیرش در اجتماع کشور مقصد، استثمار مهاجران به وسیله افراد ناشناس از جمله زیان های است که افغانستان و شهروندان کشور در جریان چند دهه گذشته در سراسر جهان با آن دست و پنجه نرم می کنند.
اما برای اینکه از مضرات این پدیده پیچیده و سرنوشت ساز کاسته و بر فوائد بیافزایم باید راه حل‌های قابل تطبیق ارائه دهیم که این راه حل‌ها می‌تواند جنبه فردی یعنی ویژه شهروندان کشور و یا هم جنبه اجتماعی و ملی داشته باشد اما بدون تردید در هر صورت این دو (فرد و اجتماع) وابسته گی غیر قابل انکار با هم دارند که نمی توان از آن چشم پوشید.

این راه کار ها که شامل موارد ذیل می شوند می‌تواند مشکلات سرا راه مردم را برداشته و آیندهٔ روشن را برای افغانستان و شهروندان کشور مساعد سازد:

ایجاد فرصت های شغلی و شرایط بهتر اقتصادی در کشور، بالابردن سطح آموزش و تحصیل، حمایت از سرمایه‌گذاری مهاجران در کشور، ایجاد برنامه‌های بازگشت داوطلبانه به کشور، تامین امنیت جانی و مالی بازگذشت کننده گان، مساعد ساختن رفاه اجتماعی و خدمات عمومی، جلوگیری از مهاجرت های غیر قانوی و قاچاق انسان، بالابردن سطح آگاهی مردم در مورد مهاجرت و عواقب آن، ایجاد هماهنگی میان کشور ها به‌منظور حل مشکلات مهاجران
می‌تواند بخشی از راه‌کارهای مناسب برای کاهش زیان‌های ناشی از مهاجرت باشد که می‌توان با تطبیق آنها در ایجاد یک جامعه سالم و شهروندان آگاه و سرانجام کاهش خطرات احتمالی و افزایش سود دهی این پدیده پیچیده انسانی در کشور دست یافت.
نویسنده: مجددی