نویسنده: رحمت الله فیضان
در آخرین سفر مولوی امیرخان متقی وزیر امورخارجه افغانستان که جهت اشتراک در مجمع گفتگو تهران به آن کشور عازم گردید با رییس جمهور جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد. در این دیدار آقای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، تأکید کرد که ایران کمک به افغانستان را بر اساس اصول دینی و اعتقادی وظیفه خود میداند و آماده توسعه همکاریها با حکومت افغانستان در حوزههای مختلف است. وی به ظرفیتهای اقتصادی مانند تولید برق بادی اشاره کرد و خواستار جایگزینی همکاری و برادری به جای اختلافات شد.
مولوی امیرخان متقی نیز ایران را همسایهای قابل اعتماد و همکار دانست و از مواضع منصفانه و همکاریهای چند دههای دو کشور در زمینههای فرهنگی، زبانی و منطقهای قدردانی کرد.
آقای متقی، سرپرست وزارت امور خارجهٔ امارت اسلامی افغانستان، در مجمع گفتوگوی تهران، شرکت و سخنرانی کرد و گفت: (جهان امروز با چالشهای جدی در نظم بینالملل مواجه است؛ نظمی که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت، دیگر پاسخ گوی نیازهای ملتها نیست). قدرتهای نوظهور، بازیگران غیردولتی و بحرانهای متوالی، ضعف این نظم را نمایان ساختهاند. آسیا، بهویژه با جایگاه اقتصادی و جمعیتیاش، نقش کلیدی در اصلاح این نظم دارد.
افغانستان، پس از دههها بحران و اشغال، وارد مرحله نوینی شده و اکنون میتواند بهعنوان چهارراه اتصال منطقهای ایفای نقش کند. در چهار سال اخیر، امنیت سراسری تأمین و تهدیدها مهار شده، فساد و تولید مواد مخدر کاهش یافته و اقتصاد بومی رشد یافته است.
امارت اسلامی با رویکردی متوازن و بر پایه احترام متقابل، سیاست خارجی فعال و همکاری منطقهای را دنبال میکند تا افغانستان از میدان رقابت به مرکز همکاری تبدیل گردد. آینده جهانی نیز متکثر، چند مرکزی و مبتنی بر گفتگو و نهادسازی خواهد بود.
این سخنرانی دربردارندهٔ تحلیلهای عمیق سیاسی، بینالمللی و منطقهای است که حاکی از تلاش برای تثبیت جایگاه افغانستان در نظم نوین جهانی است. این سخنرانی را میتوان در سه محور اصلی تحلیل نمود: نقد نظم جهانی و آشفتگی بینالمللی، موقعیت یابی مجدد افغانستان در نظم منطقهای و جهانی و فراخوان برای نظم جدید مبتنی بر همکاری و احترام متقابل.
متقی با اشاره به «جهان متشنج» و ضعفهای نظم بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم، به چالشهایی چون:
چند قطبی شدن قدرت جهانی، تضعیف نهادهای بین المللی ،افزایش بازیگران غیر دولتی و ناتوانی این نظم در حل بحران های انسانی و منطقه ای مانند نسل کشی در غزه اشاره کرده و از فروپاشی تدریجی نظم تک قطبی غرب محور سخن میگوید.
وی با هوشمندی، فروپاشی اخلاقی و عملکردی غرب را در عرصههای انسانی و سیاسی برجسته ساخته و آن را شاهدی بر پایان اقتدار بی چون و چرای قدرتهای سنتی میداند.
این نقد، در عین حال، فرصتهایی برای بازتعریف نقش کشورهایی مانند افغانستان ایجاد میکند.
مولوی متقی در سخنرانی خود تلاش میکند تا افغانستان را از یک کشور بحران زده، به یک بازیگر مسئول، با ثبات و متعهد به همکاری منطقه ای معرفی کند.
مهمترین نکات در این بخش عبارتند از:
نقش افغانستان به عنوان چهارراه همگرایی و ترانزیت اموال تجاری و انرژی در منطقه،
تأکید بر خروج از اشغال، تأمین امنیت، مقابله با داعش و پایان دادن به فساد و مواد مخدر به عنوان دستاوردهای امارت اسلامی، ظهور اقتصاد بومی به جای اقتصادی وابسته و مافیایی .
این تصویرسازی، به وضوح تلاشی برای مشروعیت سازی بینالمللی امارت اسلامی است، و نشان میدهد حکومت فعلی افغانستان در پی تثبیت چهرهای تازه در سطح منطقهای و جهانی است که دیگر تابع تحولات خارجی نبوده، بلکه فاعل و اثرگذار باشد.
در پایان سخنان، مولوی امیرخان متقی چارچوبی نظری برای نظم جدید جهانی ارائه میدهد که دارای ویژگیهایی چون: بر پایهٔ همکاری نه سلطه، شراکت نه انحصار، گفتگو نه تهدید، و احترام به «واقعیتهای موجود» به جای تحمیل ساختارهای کهنه و تحریف شده جهانی.
ایده پردازی مولوی امیرخان متقی در این بخش، نه تنها بازتاب دیدگاههای نظری جریانهای نوگرا در حوزه نظم جهانی است، بلکه نشان دهندهٔ تمایل به مشارکت سازنده افغانستان در سازوکارهای دیپلماسی مدرن نیز هست.
در جمع بندی میتوان گفت که رویکرد دیپلماتیکِ متقی و بازتعریف جایگاه افغانستان
این سخنرانی را میتوان بیانیهای سیاسی و دیپلماتیک در راستای:
جهتدهی جدید به سیاست خارجی امارت اسلامی، ایجاد تصویر متفاوت از افغانستان در افکار عمومی جهانی، و فراخوان برای مشارکت در طراحی نظم نوین جهانی با تکیه بر اصول اسلامی و منطقه گرایانه دانست .
پیام واضح متقی این است که افغانستان دیگر میدان رقابت قدرتها نیست، بلکه میتواند «مرکز تفاهم و همکاری» باشد، اگر جهان نیز به این تغییر نگرش پاسخ دهد.
دیدگاه تان را بنوسید